AnasayfaÜyelerimizSıkça Sorulanlarİletişim Bilgileri
 

Duyurular

Viyana: ¨Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Kenti¨

Tarih : 27 Nisan 2018

Yrd. Doç. Dr. Özgün AKDURAN

İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi

Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi

Viyana Avrupa kıtasında yerel yaşamda kadın erkek eşitliğini politika ve uygulamalarında hayata geçiren ilk şehirlerden biridir. Ancak Viyana Belediyesi’nin bu farkındalığa ulaşması birdenbire olmamış, bu toplumsal cinsiyet eşitliği ve anaakımlaştırması konusuna hâkim ve bu konuda sorumluluk alarak gelişmeleri takip eden ilk aktörlerin varlığı ile mümkün olabilmiştir. Bu yazıda Türkiye’deki benzer uygulamalar için motive edici olan Viyana örneğini sizlerle paylaşmak istiyorum.

Viyana Belediyesi’nde toplumsal cinsiyet eşitliği çalışmaları ilk olarak kent planlaması ve kamusal alan uygulamaları alanında başlatılmıştır (Özgün Akduran: Eva Kail ile yapılan görüşme, Ekim 2016). Halen Viyana Belediyesi Kentsel Altyapı ve Teknoloji Dairesi, Şehir Planlama Biriminde Toplumsal Cinsiyet Uzmanı olarak görev yapan Eva Kail ve iki kadın meslektaşı 1987’de göreve ilk başladıklarında belediye planlama projelerine toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifini dâhil etmeyi denemişler ancak şaşırtıcı bir direnç ile karşılaşmışlardır. Bunun üzerine genç şehir plancıları, toplumsal cinsiyet eşitliği ve kent yaşamının kadın ve erkekler tarafından deneyimlenen farklı niteliği hakkında farkındalık kazandırmak için 1991 yılında ¨Kamusal Alanın Sahibi Kim: Kadınların Kentte Gündelik Yaşamı¨ adında bir sergi açmışlardır. Sergi farklı demografik, sınıfsal ve sosyal özelliklere sahip 8 ayrı kadının Viyana’da kamusal alanda bir gününü fotoğraflarla paylaşan bir sergidir ve bir tır konteynırının içinde tüm kenti dolaşarak kent sakinlerinin ilgisine sunulmuştur. Söz konusu serginin yarattığı kamu farkındalığı Viyana Belediyesi’ni bu konuda ilk adımı atmaya sevk etmiş ve 1992’de Kentsel Altyapı ve Teknoloji Dairesi bünyesinde bir Kadın Bürosu kurulmuş, devamında 1998 yılında ise kısa adı Koordinasyon Bürosu olarak geçen; ¨Kadınların Gündelik Yaşamını ve Özel İhtiyaçlarını Gözeten Planlama ve İmar Koordinasyon Bürosu¨ kurulmuştur. Viyana Belediyesi’nin toplumsal cinsiyet eşitliğinin kentini yaratma iddiası ile hayata geçirdiği bu kurumsal birimler toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifini entegre etmeye şu çalışma alanlarından başlamışlardır;

  • kamusal kullanım amaçlı bina inşası,
  • trafik ve ulaşım planlaması,
  • kamusal alan planlaması,
  • park ve oyun alanı dizaynı,
  • toplu konut-barınma ve
  • kentsel altyapı-kalkınma projeleri (Irschik vd., 2013).

Bu alanlarda çalışırken Koordinasyon ofisinin dikkat ettiği temel kriter; ¨farklı bireylerin farklı ihtiyaçları vardır¨ ön kabulü olmuştur. Bu doğrultuda farklı yaş, cinsiyet ve kimliklere mensup, engelli olan veya olmayan bireylerin kentteki hareketlilik durumları ¨hareketlilik ihtiyacı¨ ve ¨hareketlilik alışkanlıkları¨ temelinde analiz edilmiş, ayrıca incelenen örneklem bağlamında kim? nerede? ne zaman? nasıl? hareket ediyor soruları analize dahil edilmiştir. Bu analizde bireylerin güvenlik algıları ve hizmetlere erişebilir olma düzeyleri de sorgulanmıştır.

Ayrıca toplumsal cinsiyete duyarlı kent planlaması için stratejik hedefler oluşturulmuştur (Irschik vd., 2013: 24). Buna göre;

1- İş ve aile yaşamının gerektirdiği sorumlulukların uyumlulaştırılması.

  • ¨Kısa mesafeler şehri¨ prensibi, kritik mekânlara ulaşımı kolaylaştıran planlama: banka, market, park/açık alan, postane/fatura ödeme merkezleri

2- Mekânların farklı ihtiyaçlara cevap verecek şekilde düzenlenmesi ve kaynakların buna uygun dağıtılması.

  • Sokak peyzajı ve meydan dizaynı (yaya koridorları, kaldırım genişlik ve yükseklikleri, yer döşeme taşları, rampalar, bina girişlerinin ¨engelsiz¨ kılınması, meydanlarda kol dayanaklı oturak ve banklar gibi…)

3- Yaşam ve konut alanlarının güvenli-emniyetli ve cazip kılınması.

  • Kadın, erkek, genç, yaşlı kişilerin günün / gecenin herhangi bir saatinde mahallede özgürce hareket edebilmesini sağlamak. Endişe yaratan kör noktaların tespiti ve elimine edilmesi- aydınlatma

4- Karar verme ve geliştirme süreçlerine mümkün olduğu kadar farklı grubun katılımının sağlanması.

Analiz ve gözlemler sonucunda oluşturulan toplumsal cinsiyete duyarlı şehir planlama perspektifi 7 kategori altında toplanmıştır (Irschik vd., 2013: 25-29). Bu kategorileri ve önceledikleri konuları şu şekilde özetlemek mümkündür;

  1. Çok merkezli kentsel altyapının güçlendirilmesi: Alışveriş caddelerinin ve canlı merkezlerin hiyerarşik olarak belli bölgelerde kümelenmesinin önüne geçmek, kentsel altyapı hizmetlerinin (park, bahçe, okul, hastane, üniversite…) konumlandırılması, toplu ulaşım ağının yaygınlığı-yakınlığı.
  2. Kısa mesafeler şehri: İş ve aile yaşamının gerektirdiği sorumlulukları uyumlulaştıran, ücretli iş, ev işi, bakım, alışveriş ve hizmet kullanımı kombinasyonunu etkin bir şekilde sağlayacak ¨kısa mesafeler şehri¨ prensibi, kritik mekanları adem-i merkeziyetçi bir şekilde dağıtarak, onlara ulaşımı kolaylaştıran planlamayı ifade etmektedir. Banka, market, park/açık alan, postane/fatura ödeme merkezleri gibi.
  3. Yüksek kalitede kamusal alan: Bireylerin farklılaşan ihtiyaçlarına cevap veren planlama. Parkların, meydanların, sokak peyzajının farklı ihtiyaçlara cevap verir şekilde dizayn edilmesi.
  4. Çevre dostu ulaşımın desteklenmesi: Koordinasyon Bürosunun yaptığı çalışmalar, yayaların, bisiklet kullanıcılarının ve toplu taşıma kullanıcılarının çoğunun kadın olduğunu göstermiştir. Bu bağlamda kent sakinlerinin özel araçla seyahati ve otoban merkezli altyapı dizaynı yerine, daha fazla bisiklet, yaya yolu ve toplu ulaşım olanağına erişmesini hedefleyen bir planlama hem toplumsal cinsiyet eşitliğini gözetmiş hem de çevre dostu sonuçları doğurmuş olacaktır.
  5. Güvenli Şehir: Yaşam ve konut alanlarının güvenli-emniyetli ve cazip kılınması kadın, erkek, genç, yaşlı kişilerin günün / gecenin herhangi bir saatinde sokakta, mahallede özgürce hareket edebilmesini sağlamak. ¨Görme ve görülme¨ prensibinden yola çıkarak endişe yaratan kör noktaların tespiti ve elimine edilmesi, ayrıca aydınlatma sistemlerinin iyileştirilmesi, yaygınlaştırılması.
  6. Engelsiz Şehir: Mekânların farklı ihtiyaçlara cevap verecek şekilde düzenlenmesi ve kaynakların buna uygun dağıtılması sokak peyzajı ve meydan tasarımı (yaya koridorları, kaldırım genişlik ve yükseklikleri, yer döşeme taşları, rampalar, bina girişlerinin ¨engelsiz¨ kılınması, meydanlarda kol dayanaklı oturak ve banklar gibi…)
  7. Gündelik hayatın gerekliliklerini gözeten planlama ve imar: Bu kategoriye göre mesken binalar ve kamusal alanlar planlanırken hem ücretli iş ile ev işi arasındaki dağılım ve farklı grupların ihtiyaçları gözetilmektedir. Örneğin 12 yaşına kadar çocuklar ile yetişkinler veya yaşlılar ile her gün şehre ücretli işe gidip bir de hane işi görenler açısından bir evin, apartmanın ve yarı kamusal-kamusal alanların kullanım şekli farklılaşabilir, ihtiyaçları farklılaşabilir. Örneğin apartmanın terasında veya bahçe katında bir çamaşır odası olması tüm gün işte geçirip eve döndüğünde de ev işleri ile meşgul olup dışarı çıkma olanağı olmayan bireyler için bir sosyalleşme ve sokağa çıkma bahanesi sunabilecektir. Ayrıca binalarda esnek-farklı daire seçenekleri, oyun alanları, ortak kullanım mekânları, çamaşır-hobi odası, yeterli düzeyde yeşil alan ve alışveriş yerleri de farklı yaşam döngülerine sahip bireyler için kolaylık sağlayacaktır.

Bunlarla birlikte Viyana Belediyesi ayrıca Örgütlenme, Güvenlik ve Emniyet Dairesi altında bir Toplumsal Cinsiyetin Anaakımlaştırılması birimi kurmuş ve bu birim belediyenin tüm birimlerinin iş süreçlerine toplumsal cinsiyetin anaakımlaştırılması anlayışını entegre edebilmeleri için kolaylaştırma ve izleme faaliyeti ile sorumlu tutulmuştur. Gender Mainstreaming Birimi Belediyenin diğer tüm birimlerinin kullanabilmeleri için pratik öneri ve yöntemlerin yer aldığı bir ¨Gender Mainstreaming¨ el kitabı hazırlatmıştır (Förster vd., 2011).

Bu el kitabında yer alan, Viyana Belediyesi’nin, belediye iş süreçlerinde toplumsal cinsiyetin anaakımlaştırılması için belirlediği 5 Prensip dikkati çekmektedir;

1- Toplumsal cinsiyete duyarlı bir dil kullanımı: Kadın ve erkeğin metin, konuşma ve görsellerde eşit oranda vurgulanması, temsili.

2- Toplumsal cinsiyete göre ayrıştırılmış veri derlemesi: Hizmetler ve ürünler ancak hedef kitlenin kim olduğu iyi bilinirse amacına ulaşır, erişilebilir olur.

3- Hizmetlere eşit erişim: Hizmetler planlanırken kadın ve erkeklerin farklılaşan yaşam deneyimleri göz önünde bulundurulur.

4- Kadınlar ve erkekler karar verme mekanizmalarına eşit şekilde dâhil olmalıdır: Belediye birimlerinde yer alan komisyon, büro, çalışma grubu vb. gibi iş süreçlerinin her düzeyinde kadın ve erkeklerin eşit temsili hem süreçleri hem de sonuçları etkiler. Bu sebeple dengeli bir kadın erkek oranı her zaman en etkili olandır.

5- Yönetim süreçlerine eşit muamele anlayışının entegrasyonu: Sürdürülebilir eşitlik politikaları için toplumsal cinsiyetin anaakımlaştırılması, kontrol ve kalite yönetimi gibi yönetsel süreçlere ve her tür değerlendirmeye dâhil edilmelidir.

Yukarıda ana hatları ile tasvir edilen Viyana Belediyesi toplumsal cinsiyet eşitliği kurumsallaştırma çalışmaları her ne kadar ilham verici olsa da, toplumsal cinsiyet eşitliğinin yerel hizmet planlama ve sunumuna entegre edilmesinde tek doğru yol değildir. Her bir yerelliğin kendi özgün kurum kültürü, toplumsal yapısı, o ülkedeki toplumsal cinsiyet rejimi ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması için her bir alt sektör ve hizmet alanında öncelik ve ihtiyaçların neler olduğuna göre uygulama da biçim değiştirecek ve kendi kimliğini edinecektir. Türkiye’de de bu özgün deneyimlerin çoğalması dileğimizdir.

Kaynaklar

Irschik, E. vd. (2013). Manual for Gender Mainstreaming in Urban Planning and Urban Development. Vienna: Urban Development Vienna, Municipal Department 18.

Förster, K., Gerlich, W., Posh, H., Bauer, U., Bauer, M., Schultheib, J., Waleczka, A. (2011). Gender Mainstreaming Made Easy. Vienna: City of Vienna.

Etkinlikler
 
Yayınlar
 
Diğer Yayınlarımız
 
Video Galerisi
 
Fotoğraf Galerisi
 
 
 
Üye Belediyelerimiz
 
 
Anasayfa ÜyelerimizBirlik HakkındaSKB HaberleriÜye Belediye HaberleriYayınlarFotoğraf Galerisiİletişim Bilgileri
© 2018 Türkiye Sağlıklı Kentler Birliği. Tüm hakları saklıdır.